postparalax

Orhan Cem Çetin, fotoğrafçı vs.

Archive for the ‘skandal’ Category

Bu yazının orijinali acaba şu anda nerede?

leave a comment »

İstanbul Art News Eylül 2014 sayısında Sinem Yörük’ün “fotoğafta sahtecilik” konusunda hazırladığı kapsamlı dosyasına eşlik eden yazım. İyi okumalar.
Bir sahte Orhan Cem Çetin!

Bir sahte Orhan Cem Çetin!

Fotoğraf, aşamalı bir süreç olduğundan “orijinal” kavramı da yani hangi aşamadaki ürünün orijinal kabul edilebileceği her dönemde tartışmalı bir konu olmuştur. Belki Daguerreotype, Polaroid ya da kamerada pozlanan Cibachrome gibi direkt-pozitif, çoğaltılamayan, tek aşamalı baskı yöntemleri bunun dışında tutulabilir ama böyle tekniklerin sayısı çok az.

Tabii orijinale neden ulaşmak istediğimiz de önemli zira bu, hangi aşamada karar kılacağımızı etkileyebiliyor.

Deneyimli bir fotoğrafçı olmama karşın benim kafam bu konuda karışık ve her geçen gün daha da karışıyor. Bir zamanlar baskılarına sınırlı edisyon garantisi verebilmek için şahitler huzurunda negatiflerini tahrip eden fotoğrafçılar olduğunu hatırlıyorum. Ama şunu da hatırlıyorum ki, çocukluk yıllarımda tanıştığım ilk fotoğrafçılar çoğunlukla vesikalık ve aile portresi çeken semt fotoğrafçılarıydı ve asla negatiflerini müşterilerine vermezlerdi. Zira negatif arşivleri onlara tekrar tekrar iş yaratırdı. Hatta son yıllarda bu sayede önemli sergiler de mümkün oldu, biliyorsunuz. Kısacası negatif sermaye demekti, miras demekti. Neredeyse kutsaldı. Hala öyle.

Bu durumda orijinal negatif. Çok net. Ama negatif kendi başına bir fotoğraf değil. Bir fotoğraf üretme potansiyeli yalnızca. Kendi başına olsa olsa mali veya manevi hak sahibinin kim olduğunu kanıtlamaya yarayabilir ve tek başına kullanılabilecek bir format da değildir. Ancak baskı yapıldığında bir fotoğraftan söz edebiliriz. Örneğin Vivian Maier vakasına bu gözle bakacak olursak, durum hayli karışık.

Geçmişte özellikle basın ve reklam fotoğrafçılarının tercih ettiği diapozitif filmlerin de durumu bir muamma. Polaroid gibi birinci nesil, direkt-pozitif bir görüntü olmasına karşın, saydam ve küçük boyutlu olan diapozitif tıpkı negatif gibi, bir ara aşama olarak kullanılmıştır. Yanılmıyorsam 2005 yılında Steve McCurry İstanbul’u ziyaret etmiş ve Bilgi Üniversitesi’nde bir sunum yapmıştı. Bilgisayardan projeksiyon yapnak yerine, bir Kodak Carousel kullanarak fotoğraflarını doğrudan doğruya 35mm diapozitiflerden gösterdi. Fotoğraflarının gerçek renklerini, keskinliğini de gördük bu sayede diye düşündük. Ünlü “Afgan Kızı” da bu fotoğrafların en başındaydı haliyle. Soru-yanıt bölümünde ben kendisine “Az önce Afgan Kızı fotoğrafının orijinalini mi gördük?” diye sordum. McCurry gülümseyerek, “Tabii ki hayır,” dedi. “Gösterdiğim diaların tümü duplicate (yani dianın diası; iyi birer kopya). Orijinaller National Geographic arşivinden çıkmaz.”

Ben bu soruyu başka bir nedenle sormuştum. Bizi çok etkileyen fotoğrafların; sadece fotoğrafların değil, bir çok yapıtın orijinali ile çoğu kez karşılaşmayız. Yine de onlar hayatımızı kökten değiştirebilir, bizi biz hatta bir başkası yapabilir. Yani sanatın üzerimizdeki şiddetli etkisi çoğu kez kopyalar yoluyla gerçekleşir. Kitap sayfalarındaki, afişlerdeki, katpostallardaki, film sahnelerindeki sorunlu, eksik, cılız temsiller. Bu etkilenmenin şiddeti ve içeriği yapıtın ta kendisi karşısında mutlaka kat be kat artıyor ama kopyaların, röprodüksiyonların gücünü de yabana atmamak gerek. O gün McCurry bile, kendisinden daha ünlü olan fotoğrafının kopyasını bize esas şey niyetine göstermişti ve herkes de perdedeki görüntüyü bu aura ile izlemişti.

Oysa ayağımıza kadar gelen diapozitif, ikinci nesildi. Aslında belki de bu vakada orijinal, söz konusu fotoğrafın ilk kez kullanıldığı dergi kapağı, yani oldukça yüksek tirajlı bir ofset baskı olmalı. Diapozitif ise, çalışmanın kalıbı olarak, olası yeni kullanımlar için saklanıyor. Bizim mahalle fotoğrafçısının tavrından çok farklı değil.

David Hockney’nin, siyah boya kullanarak yaptığı bazı desenleri CMYK matbaa kalıplarına paylaştırıp ürettiği, yapıtın ancak matbaada 4 renk baskı tamamlandığında ortaya çıktığını hatırlayalım. Bu durumda orijinal nerede? Kaç edisyon basılmış oluyor? Bir kitabın sayfalarını bu durumda orijinal bir yapıt olarak kabul edebilir miyiz?

Fotoğrafın, özellikle de Talbot tarafından geliştirilen negatif-pozitif yöntemin heyecan yaratmasının önemli bir nedeni, tek bir negatiften sınırsızca özdeş kopyalar üretilebilecek olmasıydı.

Tıpkı matbaanın bulunması gibi, görsel kültürü, bireysel deneyimi paylaşıma açan, çoğaltan, yayan, demokratikleştiren, herkes için erişilebilir hale getiren devrim niteliğinde bir buluş.

Gelgelelim, sanat alanına girince karşımıza dikilen “biriciklik” meselesini ne yapacağız? Zira auranın önkoşulu olan biriciklik, nadir olma hali, fotoğrafın doğasına, ruhuna aykırı.

Fotoğraf bir belge olarak dolaşıma girdiğinde sorun daha doğrusu söz ettiğim çelişki hafifliyor. Zira bir fotoğrafa sahip olmak istediğinizde, onun tanımlı ve sınırlı koşullar altındaki kullanım hakkını satın almış oluyorsunuz. Size, kullanım amacınıza ve ödediğiniz bedele göre niteliği belirlenen bir kopya geliyor. Siparişinizi de muhtemelen daha kötü bir kopyaya bakarak veriyorsunuz. (Modern toplum için bu büyük bir sorun değil. Satınalma süreci zaten böyle işliyor. Bir yolculuğu bile fotoğrafına bakarak satın alıyor, ürünle ancak ona sahip olduktan sonra karşılaşıyoruz.) Belgesel fotoğraf üreten ajans ve bireyler böyle çalışıyorlar.

Sanatçı iseniz, durum öylesine çapraşık ki (Sanatçı tavrına giren belgeselcilerin durumuna hiç girmeyeceğim). Sanatçı olduğunuzda yukarıdaki yöntemi kullanamıyorsunuz zira sizin satışa çıkarttığınız “şey” kullanım hakkı değil. Sanat ve kullanım sözcükleri zaten birarada iyi durmuyor. Siz fotoğrafı bir görüntü değil, dediğim gibi, bir hak değil, deneyim yaratan bir nesne olarak sunduğunuzdan, tıpkı diğer plastik yapıtlar gibi mevcudiyetini sınırlamanız gerekiyor. Bu zaten herkesçe malum. Ama bu tutum kendi içinde yeni sorunlar doğuruyor.

Örneğin, mevcut edisyonları erişilebilir olmayan ya da sigortalanarak ve gümrükten geçerek yer değiştirmesi hem külfet hem maliyet yaratan büyük parçaların uzak mekanlarda sergilenmesi söz konusu olduğunda, nasıl olsa fotoğraf ya, sergileneceği kentte bir kopya üretiliyor ve o sergileniyor. Teleportasyon gibi! Sergilenen baskının edisyon olmadığı, sadece sergileme amacıyla üretildiği, hatta sergi bitince imha edileceği de belirtiliyor. Özellikle enstelasyonların yıllar sonra farklı mekanlar için yeniden üretildiğini görüyoruz. Başka bir yolu da yok zaten. Ama fotoğrafın durumu farklı. Bu talihsiz baskının, edisyon yani orijinal olduğu söylenen diğer baskılardan en ufak bir farkı yok. Tümüyle özdeş. Bir klon. O nedenle de ömrü kısa ve satılık da değil (Belki kiralanabilir, şu anda aklıma geldi).

Peki ya bu klonlar imha edilmiyorsa? Gizlice bir yerlerde yaşatılıyorsa? Baskıyı yapan kurum bir tane de kendi duvarı için üretiyorsa ne olacak? Hiç önemli değil, zira sertifikası yok. Sanatçı tarafından reddedilmiş, kimliksiz bir evlat o.

Sanatçının çok mu hoşuna gidiyor sanki bu? Kendi işinizin sahtesini üretmiş durumuna düşüyorsunuz ve imha etmek de doğrusu hiç içinizden gelmiyor.

Başıma geldi. Elimde bir hayli sahte Orhan Cem Çetin var; bir kısmını da bizzat ben bastım üstelik. Gerçi sorun değil, benden başka bakan da yok onlara nasıl olsa.

Orhan Cem Çetin

Ağustos 2014

  

Geç kalmış uyarı // A warning sign which was far too late.

leave a comment »

ben, mayıs/haziran '13 // me, may/june '13

Dün akşam Taksim ve civarında dolanırken, yaşlı AE1’imin içinde daha önce zaten pozlanmış bir HP5 olduğunun farkında değildim (Fotoğrafçı olmayanlar bu kısaltmaların kusuruna bakmasın).

Herkesin kafası karışabiliyor. Filmi astığımda yaşadığım şoku herhalde tahmin edebiliyorsunuzdur. Yine de bir göz atayım dedim. Daha ikinci karede bu çıktı karşıma.

Bir uyarı.

Biraz geç kalmış bir uyarı.

Haziran 2013

//

Strolling around “The Park” the other evening, I was totally unaware that the roll of HP5 in my old but functioning AE1 (Please pardon these expressions unless you are a photographer).

The result, as you have already imagined, was a great shock. But still, scanning the whole roll I found this frame particularly interesting.

This was a warning sign.

A sign, which had arrived far too late. 

June 2013

Written by Orhan Cem Çetin

04 Haziran 2013 at 20:18

Kentsel Dönüşüm // Urban Renovation

leave a comment »

Written by Orhan Cem Çetin

13 Ekim 2012 at 18:33

çektim i_shot, skandal kategorisinde yayınlandı

Tagged with , , ,

Önce kim? // Who is going to be the first?

leave a comment »

Written by Orhan Cem Çetin

18 Eylül 2012 at 23:57

skandal kategorisinde yayınlandı

Bu aralar neyi çalışıyorsunuz bakalım?

leave a comment »

2004 yılında yazmışım.

O tarihlerde düzenli olarak “tekno mizah” yazıları yazdığım bir dergi, iç karartıcı mı bulduklarından nedir, yayınlamayı bir bahaneyle reddetmişti. Ardından gelişen gergin diyalog sonunda dergi ile yollarımızı ayırdığımız için de sinirlenip bir tarafa kaldırmıştım. Epeydir burada paylaşmak için arıyordum, sonunda buldum.

İyi okumalar.

Bu aralar neyi çalışıyorsunuz bakalım?

Fotoğrafçılar meclisinde söz dönür dolaşır, sonunda kimin hangi fotoğrafları çekmekte olduğuna gelir. Bunun adı da “bilmemneyi çalışmak”tır.

– Eee? Son günlerde neyi çalışıyorsun?

– Ben balıkçıları çalışıyorum.

– Öyle mi! Ben de balıkları çalışıyorum.

– Ben terk edilmiş mekânları çalışıyorum.

– Ben seyyar dondurmacıları çalışıyorum.

Gözleri, dudakları, hatta göbek deliklerini, akla hayale gelmedik konuları “çalışan” fotoğrafçılar var. Siz bu aralar neyi çalışıyorsunuz? Neyi fotoğrafı çekilmeye değer buluyorsunuz? Ve neden? El değmemiş bir konu bulmak üzere mi başlıyor arayışınız, yoksa ihmal edilmiş bir toplumsal yaraya parmak basmak mı amacınız? Tersinden söyleyecek olursak, bir konuyu çalışmak ona paye vermek, onu önemsemek, onu seçkin, seçilmiş, ayrıcalıklı kılmak mı oluyor?

28 Ocak 2004 tarihli Posta gazetesi duruyor önümde. Gazetenin sloganı “Türkiye’yi ve insanları çok seviyoruz”. Tam orta yerde bir haber: “Tek fotoğrafı var, o da ölü.” Söz konusu tek fotoğraf da orada nitekim. Erzurum’da, okul dönüşü donarak ölen Hüseyin Şahan’ın (13) “hayattaki” tek fotoğrafını, kurtar(ama)ma ekipleri çekmiş. Habere göre Hüseyin Şahan parasızlıktan tek bir kare fotoğraf çektirememiş o güne kadar. Bu hiçbir zaman göremeyeceği fotoğrafının çekilebilmesi için sıradışı bir ölümle noktalaması gerekmiş hayatını.

Hiçkimse durduk yerde bedavadan “çalışmamış” Hüseyin Şahan’ın sıradan hayatını, dudaklar, göbek delikleri, kulak memeleri dururken. Gazetenin sayfalarını çeviriyorum. Bakalım kimlerin, nelerin fotoğrafı çekilmeye değer bulunmuş dünya gözüyle, Allah korusun, ölmelerine gerek kalmadan. Seren Serengil ve cezaevinde dünya evine girdiği Cengiz İmren, Hüseyin Şahan haberinin hemen yanıbaşında, dalgın dalgın objektife bakıyorlar. Onların altında da Cem Yılmaz’ın sahte cips imalatçısı pozu. Sayfayı çevirince iş iyiden iyiye çığrından çıkıyor. Hülya Avşar’ın silikonlu diz kapakları, mucize Japon otomobilleri, fark yaratan gömlekler, farklılığınıza yaraşır kokular. Evet, kokunun bile fotoğrafı çekilmiş. İlerleyen sayfalarda, bir kilit firması bastırmış parayı, yarım sayfa ilan vermiş. Anahtar deliğinin fotoğrafı çekilmiş de Hüseyin Şahan’ın çekilmemiş. Yazar kasa, şok fiyata koşu bandı, uçan çizme, popçu, topçu, sosyete gülü, Boğaz Köprüsü’nün aşınan halatı, çalınan yılkı atları bile çalışılmış da Hüseyin’in henüz ölme fırsatı bulamamış olan arkadaşları çalışılmamış.

İlginç bir haber gerçekten. Kendisini teyit eder nitelikte. Sanki burada asıl mesele bir çocuğun okul yolunda yok yere hayatını kaybetmesi değil de, o güne dek hiç fotoğrafının çekilmemiş olması. Bu okulun tek öğrencisi Hüseyin miydi? Sadece onun kullandığı yolda mı donma tehlikesi vardı? Hüseyin’in okul arkadaşlarının, öğretmenlerinin, ailesinin haber olmak, fotoğraflanmak, içinde bulundukları adaletsizlikle gündeme gelmek için donarak ya da açlıktan ya da bir başka sudan sebeple ölmeleri mi gerekiyor? O saatten sonra fotoğrafları çekilse ne olur, çekilmese ne olur.

Hoş, çalışılan konular çalışılınca ne oluyor? Sadece güzelliğin, estetiğin, “grafiksel hazların çalışıldığı” iyi huylu projeleri zaten hiç dokunmadan bir tarafa bırakıyorum. Öte yanda dünyayı değiştirme, adalet sağlama, toplumsal duyarlık oluşturma iddiası taşıyan, kaybolan kültürel değerlerden tutun da emek sömürüsü, toplumsal baskı vb. konulardaki fotoğraf projelerinin sadece birer fotoğraf projesi olarak kalmaları, üstelik “çalışılmış” damgası yüzünden bir daha kimsenin o konuya elini sürmemesi, ortaya çıkan ürünlerin sadece fotoğrafçılar arasında paylaşılmaları ve bana göre böyle bir içerik için Türkiye’de henüz en yanlış mecra olan sanat galerilerinde sergilenmeleri son noktada neye yarıyor?

Fotoğraflarda gözler önüne serilen adaletsizliğe, haksızlığa karşı kitlesel tepki, aksiyon, muhalefet beklenirken, çoğu kez fotoğrafçıya yönelik yoğun bir takdir ile sonuçlanıyor proje. “Helal! Ne konu bulmuş be!” Tıpkı çağdaş habercilikte haberin yapılışının, yapılmış olmasının, haberin yerine geçmesi gibi.

Ne var ki suistimal insanın doğasında var. En küçük bir zaaf, üstü açılınca hemen mikrop kapar.

Eğer biz, yediklerimizin lezzetine ve görünüşüne besin değerinden daha fazla önem vermeye devam edersek, bu zavallı midemize daha çoook abur cubur ve hatta sinsi zehirler girecektir.

Afiyet olsun.

OCÇ / Şubat 2004

Written by Orhan Cem Çetin

05 Eylül 2012 at 13:10

Bu siteye erişim engellenmiştir.

with 3 comments

Bugün, tam 20 yıl aradan sonra, -üşenmeyip hesapladım- hayatımda dördüncü kez hakim karşısına çıktım.

Kapısından içeri girdiğim her adliye binası, bir öncekinden katbekat büyüktü, bunu farkettim.

Ama bu defa, hayatım boyunca içinde bulunduğum en büyük, en görkemli devlet kurumunda, Çağlayan Adalet Sarayı’ndaydım. Bina o kadar büyüktü ki, “kör adalet / gözlerimi kaparım vazifemi yaparım” manasındaki, elinde terazi tutan gözü bağlı kadın heykelinden, girişteki basamakların yanlarına bir değil iki tane dikmek zorunda kalmışlardı.

Bir ülkenin en büyük binalarından birinin adliye binası olması beni hayli tedirgin etti. Meğer ne kadar şikayetçiymişiz birbirimizden.

Neden oradaydım? 20 Mayıs tarihinde sonlanan, katılan sanatçılar arasında benim de bulunduğum Müze İçinde Bir Müze sergisinden daha önce söz etmiştim. Sergideki en sert ve dolayısıyla belki de serginin önermesine en yakın işi yapan Elif Öner, geçtiğimiz günlerde imza karşılığı teslim edilen sevimsiz bir sarı zarf yoluyla, Elgiz tarafından mahkemeye verildiğini öğrenmişti. Sergide bir dizüstü bilgisayar ekranında izlenen, elgizmuseum.com ve proje4l.com adresli, web sitesi formatındaki işin zorla kapatılması söz konusuydu. Bunun bir heykelin yıkılması, bir kitabın tüm kopyalarının yakılması, bir resmin yırtılıp yok edilmesinden farksız olduğunu hatırlatma ihtiyacını hissediyorum.

Bugün arka sırada sessizce izlediğim duruşmanın konusu işte buydu.

Sergimizin temel nedeni, sanatçı-koleksiyoner-müze-para-vs ilişkilerinin sorunlu alanlarını, dinamiklerini deşifre etmek, açığa çıkartmaktı. Elgiz ile çatışmalar serginin açıldığı anda başgöstermiş ve hem basına hem de sosyal mecraya yansımıştı. Sergiyi neden geriye çekmediğimizi soran çok oldu. Sergiyi geri çekmedik, zira yukarıda özetlediğim gibi bu bir sergi olmanın ötesinde bir etkileşimdi ve bizler sergimizden gayet memnunduk; süreci sonuna kadar yaşamak niyetindeydik.

Bugün tanık olduğum duruşma da bana kalırsa sergi sürecinin en kritik aşamalarından biriydi. Sergiyi küratör Fırat Arapoğlu dahil olmak üzere 13 kişi biraraya gelerek gerçekleştirmiştik. İşler takvim gereği salondan kaldırılmış olsa da çatışma sürüyordu. Gel gelelim, bugün sergiyi yapan gruptan Elif Öner (haliyle), Çağrı Saray ve bendeniz dışında kimse ortalıkta yoktu. Açılışa gelip de mahkemeye gelmeyen arkadaşlarımı, ne yapayım, açıkça yadırgıyorum. Sergiyle ilgisi olmayan, buna karşın davanın önemini ve Elif’in ruh halini kavramış olan bir avuç sanatçı arkadaşı ve bir basın mensubu ile birlikte yine de sıraları doldurduk ve galiba çok iyi yaptık.

Dava, sözde haksızca edinilmiş bir web adresinden Elgiz’in marka itibarını zedeleyen çokafadersiniz ayıp içerik sunan Elif’e karşı açılmış, ticari itibar/menfaat tecavüzü odaklı, özetle ahlak referanslı “ticari” bir davaydı.

Elif’in bir başka Elif olan avukatı, söz konusu web içeriğinin bir buçuk ay boyunca Elgiz tarafından müze mekanında sergilendiğini, bilirkişi raporunda Elgiz markalı herhangi bir ürün tanıtımı ve satış yapılmadığının belirtilmiş olduğunu anlatarak davacı tarafın kendileriyle çeliştiklerini ortaya koydu, işin bir sanat eseri olduğunu hatırlattı. Kaldı ki, Elgiz koleksiyonunda Gilbert&George, Nan Goldin, Tracy Emin gibi marjinal sanatçıların işlerinin bulunduğunu ve aynı mekanda sergilendiklerini hatırlamalıyız.

Buna karşın hakim, bir sonraki celseye kadar tedbir mahiyetinde, Elif’in söz konusu sitelerine Türkiye’den erişimin engellenmesine karar verdi. Belli ki biraz daha düşünülecek, biraz daha görüş alınacak ve ikinci celsede kesin karar verilecek.

Ben, bu kadarının bile bir skandal olduğunu ve örnek oluşturacak bu davaya sanat çevrelerinin daha fazla ilgi göstermesi gerektiğini düşünüyorum.

Written by Orhan Cem Çetin

30 Mayıs 2012 at 00:47

%d blogcu bunu beğendi: